Polski rynek pracy – piąta edycja badań BKL

 

Polska Agencja Rozwoju Przedsiębiorczości we współpracy z Uniwersytetem Jagiellońskim prowadzi od roku 2010 w ramach projektu badawczego Bilans Kapitału Ludzkiego BKL systematyczne badania dotyczące zmian w strukturze kompetencji na rynku pracy w Polsce. Jest to niekonwencjonalny i specyficzny na skalę Polski i Europy model monitoringu rynku pracy. Wyjątkowość badań prowadzonych w ramach tego projektu polega m.in. na możliwości porównania kompetencji, jakimi dysponują obecni i przyszli pracownicy z kompetencjami poszukiwanymi przez pracodawców.

Kompleksowe badania przeprowadzano raz w roku sukcesywnie od 2010 roku. W każdej edycji objęto nimi:

  • ponad 16 000 pracodawców
  • ponad 17 900 osób w wieku produkcyjnym
  • ponad 8 000 bezrobotnych zarejestrowanych w powiatowych urzędach pracy (I edycja)
  • ponad 35 700 uczniów ostatnich klas szkół ponadgimnazjalnych (I i IV edycja)
  • ponad 33 000 studentów (I i IV edycja)
  • ponad 20 000 ofert pracy
  • ponad 4500 instytucji szkoleniowych.

Uczestnicy konferencji mogli się zapoznać z wybranymi zagadnieniami dotyczącymi polskiego rynku pracy w kontekście przedstawianych wyników V edycji badań BKL.

Wystąpienia otwierające konferencję wygłosili: Bożena Lublińska-Kasprzak – prezes Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, Władysław Kosiniak-Kamysz – Minister Pracy i Polityki Społecznej oraz Grażyna Henclewska – podsekretarz stanu w Ministerstwie Gospodarki.

Na czym polega przygotowanie kompetencyjne do potrzeb rynku pracy?

Na to pytanie próbowano znaleźć odpowiedź podczas debaty „Edukacja a innowacyjna gospodarka w oparciu o doświadczenia projektu Bilans Kapitału Ludzkiego” Dyskusję podjęli zaproszeni paneliści: Ewa Dudek (Ministerstwo Edukacji Narodowej), Małgorzata Marcińska (Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej), Jerzy Majchrzak (Ministerstwo Gospodarki), prof. Jarosław Górniak (Uniwersytet Jagielloński), Bartłomiej Banaszak (Rzecznik Praw Absolwentów), dr Grzegorz Baczewski (Konfederacja Lewiatan). Moderatorem debaty był Jacek Żakowski, dziennikarz „Polityki”.

W świetle badań Bilans Kapitału Ludzkiego wynika, że na polskim rynku pracy poszukiwane są osoby mające kompetencje transferowalne, czyli takie, które mogą być wykorzystywane w różnych branżach i na różnych stanowiskach pracy. Kompetencje transferowalne powinny być kształtowane w okresie nauki w szkole i na uczelni – wymaga to zmiany sposobu uczenia i określenia nowych wymagań. Warto rozwijać szkolnictwo zawodowe, dbając o jego jakość – ważne są kompetencje twarde i miękkie, a także umiejętności adaptowania się do zmian – tego oczekuje współczesny rynek pracy.

Rozmówcy podkreślali także, że wśród małych i dużych przedsiębiorstw wzrasta świadomość tego, że muszą włączać się intensywniej w przygotowywanie własnych kadr, w ciągłe doskonalenie ich kompetencji i umiejętności. Wagi nabiera coraz lepsze dopasowanie kompetencji i umiejętności do potrzeb rynku pracy. Większa uwaga powinna być skierowana na działania umożliwiające przedsiębiorcom bieżącą współpracę z placówkami edukacyjnymi, tak aby pracodawcy mieli wpływ na jakość uzyskiwanych kompetencji. Organizowanie staży i praktyk w przedsiębiorstwach to przykłady dobrych praktyk w zakresie współpracy. Młodzi ludzie powinni być przygotowywani do podejmowania pierwszej pracy, jak i później kolejnych. Przedsiębiorcy powinni mieć również wpływ na kształt programów nauczania.

Jak wygląda rynek pracy w świetle V edycji badań BKL?

Obraz rynku pracy przedstawili: prof. Jarosław Górniak – koordynator naukowy projektu BKL z Uniwersytetu Jagiellońskiego w wystąpieniu „Wyzwania dla polityki rynku pracy i edukacji w badaniach BKL oraz dr Barbara Worek – ekspertka BKL z Uniwersytetu Jagiellońskiego w prezentacji „Dylematy rozwoju systemu uczenia się osób dorosłych w Polsce”.

Przeprowadzone badania wykazały, że istnieje stabilność na rynku pracy – odsetek pracodawców poszukujących pracowników jest w zasadzie od 2010 roku prawie niezmienny: 2010 rok – 16%; 2011 rok – 17%; 2012 rok – 17%; 2013 rok – 16%; 2014 rok – 17%. Analiza badań Bilans Kapitału Ludzkiego BKL wykazała, że 2014 był rokiem powrotu optymizmu wśród pracodawców. Nastąpił wzrost zapotrzebowania na pracowników we wszystkich branżach i regionach. Jednocześnie, podobnie jak w poprzednich latach, zapotrzebowanie na pracowników było mocno związane z wielkością zatrudnienia i poziomem rozwoju firmy. Potwierdziła się reguła, że im większa, a także im szybciej rozwijająca się firma, tym większe potrzeby zatrudnieniowe.

Obserwowana jest także stałość oczekiwań pracodawców – cenione są kompetencje samoorganizacyjne, behawioralne, interpersonalne i oczywiście przede wszystkim zawodowe.

Natomiast w 2014 roku firmy wskazywały na coraz większe trudności w znalezieniu do pracy osób z odpowiednimi kompetencjami.

Zaangażowanie dorosłych Polaków w edukację prawie nie uległo zmianie na przestrzeni lat 2012-2014. Około 40% Polaków w wieku 18-64 lat podnosiło swoje kompetencje w formie kursów, szkoleń, samokształcenia lub edukacji formalnej. Wśród osób pracujących najczęściej wskazywanym powodem uczestnictwa w kursach i szkoleniach była chęć poprawy umiejętności potrzebnych w obecnej pracy – tak stwierdziło 72% respondentów. W dalszej kolejności był to wymóg pracodawcy – 31%, rozwój własnych zainteresowań – 29% i chęć zdobycia certyfikatu lub dyplomu – 22%. W przypadku bezrobotnych najczęstszą motywacją była oczywiście chęć znalezienia pracy – 43%, a następnie rozwój własnych zainteresowań – 31%. Duże znaczenie miała również możliwość bezpłatnego uczestnictwa – 23%.

W badaniach obalony został mit, że wykształcenie nie jest ważne na rynku pracy. Wśród osób z wykształceniem wyższym stopa bezrobocia wyniosła jedynie 7%, z wykształceniem średnim 13%, z zasadniczym zawodowym 18%, zaś z najniższym 30%. Jeśli rozważać problem bezrobocia w kategorii wieku to: 25-34 lata stopa bezrobocia wyniosła 16%, 35-49 lat 11%, natomiast wśród osób w wieku 50+ 14%. Warto zaznaczyć, że podczas realizacji wszystkich edycji badań BKL nowej pracy szukało 8% Polaków.

Badania wykazały, że 60% Polaków nie podnosi swoich kompetencji i kwalifikacji! W związku z tym prof. Jarosław Górniak oraz dr Barbara Worek starali się znaleźć odpowiedzi na kilka pytań.

Czym przejawia się aktywność edukacyjna Polaków?

  • wysokie aspiracje edukacyjne
  • wysokie zaangażowanie w kształcenie formalne
  • niski poziom zaangażowania w kształcenie dorosłych
  • silny związek aktywności edukacyjnej dorosłych z wykształceniem formalnym
  • nieprzydatność w miejscu pracy – to podstawowy powód braku aktywności edukacyjnej
  • zmiana preferencji w wyborze kierunków kształcenia.

Dlaczego dorośli Polacy się nie uczą?

Kategorie czynników:

  • praca – aktywność ekonomiczna
  • stanowisko pracy
  • kultura organizacyjna
  • konkurencyjność, innowacyjność, rozwój.

Uwarunkowania indywidualne:

  • poziom wykształcenia
  • dysponowanie czasem
  • schematy poznawcze, brak motywacji
  • kapitał kulturowy i społeczny.

Jakie są wyzwania dla rozwoju systemu uczenia się przez całe życie w Polsce?

  • wyższy poziom aktywności edukacyjnej dorosłych
  • mniejsze różnice w aktywności edukacyjnej
  • wyższa skuteczność interwencji publicznych
  • wzrost rangi kształcenia nieformalnego i pozaformalnego
  • wysoka jakość usług szkoleniowych
  • użyteczność szkoleń.

Co nas czeka u progu wielkiej zmiany?

W związku z tym, że gospodarkę światową czekają fundamentalne zmiany strukturalne, zwiększające się niedopasowanie kompetencji może stać się poważną barierą rozwojową we wchodzeniu Polski na ścieżkę rozwoju gospodarki opartej na wiedzy. Należy więc mieć na uwadze następujące zjawiska:

  • spadek zasobów siły roboczej związany z demografią i emigracją
  • wzrost obciążenia demograficznego
  • konieczność wzrostu konkurencyjności gospodarki i oparcia jej na innowacyjności, wykorzystaniu nowych technologii i wysoce kompetentnych kadr
  • ciągły wzrost znaczenia kompetencji ogólnych i jakości wykształcenia.

Według prof. Górniaka podstawowy wniosek dla służb publicznych brzmi: wzrastająca liczba wykształconych młodych ludzi jest podstawowym aktywem Polski.

Kluczem do wzrostu jakości kształcenia jest wzrost kompetencji nauczycieli wszystkich szczebli poprzez zmiany w procesie kształcenia i selekcji do zawodu. Nowoczesna edukacja musi kształcić dla współczesnego rynku pracy, tak aby była możliwość oferowania w kraju miejsc pracy dobrej jakości – będzie to zapobiegać emigracji Polaków.

Skąd czerpać inspiracje do nowych działań?

Zaproponowane uczestnikom konferencji ścieżki tematyczne i panele dyskusyjne są inspiracją do generowania nowatorskich pomysłów oraz do podejmowania w przyszłości nowych działań. Uczestnicy konferencji mieli możliwość uczestniczyć w jednej z zaproponowanych ścieżek tematycznych:

  1. Korzyści z wykształcenia
  2. Kształt polskiego rynku pracy
  3. Kogo i jak poszukuje polski pracodawca
  4. Wyzwania metodologiczne

W nowej perspektywie finansowej w ramach Programu Operacyjnego Wiedza Edukacja Rozwój planowana jest kontynuacja projektu i realizacja badań dotyczących podaży i popytu kompetencji nie tylko na poziomie ogólnopolskim, ale także w poszczególnych, ważnych dla polskiej gospodarki branżach.

Jolanta Podłowska
nauczyciel konsultant|
Wydział Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego KOWEZiU

Elżbieta Żochowska
nauczyciel konsultant
Wydział Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego KOWEZiU

Opracowano na podstawie:

  1. http://bkl.parp.gov.pl/komunikaty-prasowe?edit_mode=true
  2. http://bkl.parp.gov.pl/raporty-v-edycja-badan?edit_mode=true

 

Dodaj komentarz